Chưa bao giờ hai thế lực "đối lập" là kiểm lâm và người đi rừng lại chung mục đích… giữ rừng. Chưa bao giờ du khách đi Vườn quốc gia Cát Tiên tham gia đúng vai trò như một kiểm lâm. Vậy nên khi nghe ông Nguyễn Châu Á, chuyên gia tổ chức du lịch thám hiểm, mạo hiểm, rủ đi tuần cùng kiểm lâm Cát Tiên trong hành trình Katien safari, kèm gợi mở hấp dẫn: "Đi tuần, ăn ngủ trong rừng, tham gia tháo dỡ bẫy, mai phục, ngăn chặn đối tượng vào rừng săn bắt thú… như một thành viên của đội kiểm lâm", thế là tôi lên đường!
Đội tuần rừng đang trong hành trình “tuần tra cùng kiểm lâm Cát Tiên”
ẢNH: LAM PHONG
Nhiệm vụ đặc biệt
Từ TP.HCM, sau khoảng 3 giờ di chuyển, tôi đến được Trạm kiểm lâm Núi Tượng, chuẩn bị cho hành trình tuần rừng. Bài học đầu tiên là cách nhận diện bẫy thú. Những vũng nước cạn, bàu nhỏ mà thú thường tìm đến uống nước là khu vực lý tưởng cho các đối tượng đặt bẫy.
Trạm trưởng Trạm kiểm lâm Núi Tượng Bùi Văn Giang giới thiệu bẫy hom, bẫy kẹp, bẫy dây cáp, bẫy lò xo… cùng thói quen, vị trí đặt bẫy để tôi làm quen dần. Khiếp nhất là nhóm bẫy kẹp, bẫy kiềng bán nguyệt cỡ lớn, bẫy thú móng guốc như hươu, nai, bò tót. Nghe đôi kiềng bẫy bán nguyệt sập đánh "cạch", tưởng tượng bộ răng cưa cạp cổ chân, tôi nổi cả da gà. Kiểm lâm Giang bảo: "Dòng bẫy này lực kẹp rất mạnh, sát thương cao, một người không đủ sức gỡ được".
Kiểm lâm Bùi Văn Giang và 2 bẫy kẹp thú móng guốc phát hiện trong lúc tuần rừng
ẢNH: LAM PHONG
Theo chân đội kiểm lâm vào rừng khi trời hửng sáng, qua trảng cỏ tranh, đàn chim te te bay lên kêu inh ỏi. Anh Giang mỉm cười bảo đó là hệ thống báo động tự nhiên, giúp phát hiện người xâm nhập rừng. Tiến sâu vào rừng già, cả đoàn dừng trước một hố bùn in rõ dấu chân. "Đàn bò tót vừa đi qua", anh Giang giải thích. Vườn quốc gia Cát Tiên hiện sở hữu quần thể bò tót lớn nhất VN, ước 120 con.
Đoàn lặng lẽ đi dưới cái nóng hầm khó chịu, tầng lá mục tua tủa vắt rừng. Trọng điểm buổi tuần rừng là Bàu Him, vùng ngập nước trong lõi rừng Cát Tiên. Sau gần chục cây số luồn rừng, Bàu Him hiện ra không thơ mộng như hình dung, chỉ là bãi lầy chi chít dấu chân thú, nước gom lại, đục ngầu. Trạm trưởng Bùi Văn Giang phân đội hình thành hai nhánh tìm bẫy thú.
Mảng rừng tre nghiêng ngả lưu dấu "ông bồ" vừa đi qua
ẢNH: LAM PHONG
Sau gần một giờ lùng sục quanh Bàu Him, không bẫy thú nào được phát hiện, tôi hỏi anh em kiểm lâm và cả nhà tổ chức Nguyễn Châu Á: "Sử dụng lao động bản địa cùng đi tuần rừng, có khi nào họ biết ngày giờ, lộ trình, thông báo cho người đi đặt bẫy né vào rừng mấy ngày đó?". Ông Á bảo: "Đó cũng là điều tôi muốn. Khi mọi người truyền tai nhau có đội tuần rừng như vậy, rừng càng thêm an toàn". Theo báo cáo tổng kết năm 2025, chỉ riêng Trạm kiểm lâm Núi Tượng dò tìm và tiêu hủy được 6.000 bẫy thú.
Chuyến mật phục bất thành
Chuyến tuần rừng hôm ấy cũng đi qua địa bàn cư trú của voi, khi đến vùng rừng tre ven suối, những dấu chân khổng lồ còn in dấu. Quan sát kỹ, có thể nhận ra cả dấu voi con đi cùng voi mẹ. Đàn voi ở Vườn quốc gia Cát Tiên đang phát triển tốt, tăng trưởng đều trong 15 năm qua, hiện có khoảng 25 - 27 cá thể, trong đó voi con khoảng 5 - 7 con, là đàn voi hoang dã lớn thứ 2 ở VN (sau Đắk Lắk).
Người đi rừng và kiểm lâm, từng đối lập nhau, nay là một
ẢNH: LAM PHONG
Chuyến tuần rừng cũng đi qua những tiểu khu gỗ quý với gõ đỏ, cẩm lai, trắc… thuộc hàng đại thụ. Không ít lần chúng tôi gặp những thân gõ đỏ to 5 - 7 người ôm bị bật gốc, vẫn được giữ nguyên vẹn, phần cành non mọc lên cũng đang xanh tươi. Có được sự bình yên ấy chính nhờ những hành trình tuần rừng và giám sát rừng đều đặn.
Bàu Him trong lõi rừng Cát Tiên
ẢNH: LAM PHONG
Cung đường tuần rừng dần ngắn lại, chúng tôi đi qua các tiểu khu nhạy cảm như 32, 42 bởi có nhiều loài móng guốc cư ngụ, tất cả đều an toàn. Khi đến tiểu khu 44, nơi tiếp giáp gần dân cư, kiểm lâm Giang nhanh chóng nhận ra có dấu hiệu xâm nhập rừng. Nhóm được chia thành hai toán, một đội mật phục đón lõng, một đội theo dấu tìm đối tượng.
Trạm phó Lương Văn Bào bên hốc bằng lăng, nơi thường bị các đối tượng săn bắt đặt bẫy các loại kỳ đà, tê tê
ẢNH: LAM PHONG
Mật phục dưới rặng tre cạnh Trạm phó Lương Văn Bào đang ôm khẩu AK báng gấp trong tay, dưới ngón cái là vết sẹo dài. Hỏi nguyên cớ, anh kể lại như phim hành động: "Tôi bị chém năm 2022. Đêm ấy mật báo có nhóm người vào rừng săn thú. Khi nghe tiếng súng, chúng tôi tập hợp siết vòng vây. Dựa theo ánh đèn đối tượng rồi âm thầm áp sát, khi tôi đang khống chế được một người thì cả nhóm của họ quay lại giải cứu, xịt hơi cay rồi lao vào chém. May tôi có gậy đỡ, nếu không là đứt nguyên ngón tay rồi. Đối tượng chém tiếp vào người tôi, cắt vệt dài áo bảo hộ, ăn vào phần hông một đoạn". Vụ việc năm ấy chấn động ngành kiểm lâm, các đối tượng sau đó đều bị bắt và hiện vẫn thụ án.
Giới thiệu các tiểu khu nhạy cảm dựa trên bản đồ để phân chia đội hình rà phá bẫy thú
ẢNH: LAM PHONG
Sau thời gian dài mật phục và rà soát địa bàn, kiểm lâm Giang và nhóm tuần tra trở về, cho biết khả năng là người dân đi lấy rau rừng và đọt mây chứ không phải đi săn thú. Chuyến mật phục bất thành, không có cuộc truy bắt nào diễn ra.
Đúc kết lại chuyến đi, nhà tổ chức Nguyễn Châu Á nói: "Ba thành phần chính là du khách, kiểm lâm, người bản địa có chung hành trình, chung mục đích giữ rừng. Du khách sau chuyến tuần rừng sẽ hiểu thêm vốn quý từ rừng, chi phí bỏ ra góp phần mang lại sinh kế ổn định cho người bản địa. Người dân đi cùng, thấy việc giữ rừng tạo lợi ích cụ thể, bản thân và cộng đồng có việc làm. Kiểm lâm thêm niềm tự hào về nghề, có thêm nhiều bạn mới, kiến thức của họ được nhân rộng, sẻ chia". Đó là cách giữ rừng, chậm rãi thôi, nhưng hiệu quả và bền vững.
Một gốc đại thụ gõ đỏ hóa nu
ẢNH: LAM PHONG
Cả chuyến tuần rừng dài gần 30 km, người tôi ê ẩm, vắt cắn chi chít, "thất bại" toàn tập khi không phát hiện được những vi phạm với rừng. Nhưng đó lại là phần thưởng lớn dành cho những người kiểm lâm như Bùi Văn Giang, Lương Văn Bào và đồng đội nghiệp dư chúng tôi. Không bẫy thú, không thợ săn trộm, không còn đốn gỗ quý, rừng cứ thế hồi sinh. (còn tiếp)
Bình luận (0)