Đám cưới miền Tây, người lớn bận mấy cũng chờ đến lượt 'chịu lạy'

"Nhiệm vụ" đặc biệt của con nít miền Tây trong cưới hỏi

Hồi nhỏ, đám con nít miền Tây hễ nghe xóm làng có đám tiệc là lòng nôn nao khó tả. Trẻ con vốn mê chỗ đông vui, mà vui nhất thì không gì qua được đám cưới. Hỷ sự ở vùng sông nước ít khi nào thu gọn trong quy mô nội bộ. Gia chủ luôn mời bà con lối xóm, bạn bè thân hữu gần xa đến chia vui.

Đám cưới miền Tây thì thiếu gì bánh trái, nước nôi hay những món ngon. Nhưng tụi trẻ lại chẳng mê đồ ăn bằng việc xoắn xuýt "bám đuôi" cô dâu, chú rể. Hình ảnh chú rể chỉn chu trong bộ com - lê, cô dâu lộng lẫy váy sa rê nhiều màu cùng lớp trang điểm rạng rỡ khác hẳn ngày thường có sức hút đặc biệt, khiến bọn trẻ nhìn theo không rời mắt.

ẢNH: T.L

Cũng từ cái tính say mê ấy mà lũ trẻ thường được người lớn giao cho một "nhiệm vụ" vô cùng quan trọng trong đêm xuất giá của cô dâu trong nhà. Đó là khi mẹ đang tay xào tay nấu dưới bếp, cha bận trà rượu tiếp khách ngoài sân, thì đứa nhỏ sẽ đứng canh chừng ở gian trên. Hễ nghe vị chủ lễ gọi đến gần hàng "anh chị của cô dâu" thì nó sẽ vội vã chạy kêu cha mẹ lên "chịu lạy" cho kịp. Chậm chân một chút là lỡ mất thời khắc thiêng liêng.

Lời tạ ơn của cô dâu trước khi về nhà chồng

Lạy xuất giá là một phần quan trọng trong lễ vu quy bên nhà gái, diễn ra vào đêm trước ngày nhà trai qua rước dâu, thường trong khoảng từ 7 đến 9 giờ tối. Đây là thời khắc để người con gái bày tỏ lòng đền ơn đáp nghĩa đối với tổ tiên, dòng họ hai bên nội ngoại trước khi chính thức theo chồng. Với cha mẹ, buổi lễ này còn là lời tuyên bố trang trọng với bà con xóm giềng rằng con gái mình đã khôn lớn, có chỗ có nơi đàng hoàng.

Nghi thức trang nghiêm này được tổ chức ngay tại gian chính của ngôi nhà – nơi đặt bàn thờ gia tiên. Bàn giữa là nơi tọa vị của ông bà, cha mẹ cùng những vị cao niên trong dòng họ. Hai bên gian nhà, gia chủ kê thêm hai bộ ván ngựa hoặc chiếc chõng tre để bà con thân thích cùng ngồi tham dự.

ẢNH: T.L

Cách xuất hiện của cô dâu miền Tây trong đêm này duyên dáng và bẽn lẽn. Trong chiếc áo dài truyền thống, tóc cài hoa tươi cùng những món trang sức lấp lánh mà nhà chồng trao, cô gái đứng khép nép đằng sau bức màn ngăn cách giữa buồng trong và gian trên. Chỉ khi vị chủ lễ cất lời và mẹ ruột bước đến vén màn nắm tay dẫn ra, cô dâu mới nhẹ nhàng bước đến trước bàn thờ gia tiên.

Mở đầu nghi lễ, người đại diện gia đình (thường là ông nội, ông ngoại hoặc cha cô dâu) sẽ trang trọng thắp cặp đèn cầy đỏ lên chân đèn, rồi thắp hương khấn vái. Lời khấn ngắn gọn nhưng chan chứa tâm tình: Xin phép ông bà khuất mặt khuất mày chứng giám cho cháu con làm lễ từ giã gia đình, cầu mong tổ tiên phù hộ cho đôi trẻ sống bên nhau răng long đầu bạc, gia đạo êm ấm, con cháu đề huề.

Dưới sự hướng dẫn của chủ lễ, cô dâu hướng mặt về bàn thờ dâng rượu, dâng trà và thực hiện lễ lạy tri ân gia tiên. Xong phần tâm linh, cô gái xoay người lại phía bàn giữa – nơi đại gia đình đang ngồi chờ đón.

Phong tục "chịu lạy" đượm tình thân

Đối với những người có mặt, chủ lễ bắt đầu xướng danh thứ bậc, vai vế trong họ hàng theo thứ tự từ lớn đến nhỏ, đan xen song hành giữa hai bên nội – ngoại. Thuở trước, cô dâu phải quỳ sắp chè he để lạy từng người; ngày nay, nghi thức đã được đơn giản hóa thành những nhịp xá tạ ơn đầy thành kính.

ẢNH: T.L

Khi tên ai được xướng lên, cô dâu sẽ bưng ly rượu đến mời và lạy (xá). Người nhận tấm lòng của con cháu trong lễ này dân gian gọi là "chịu lạy", nghĩa là mở lòng ghi nhận đạo hiếu và sự biết ơn của người đi làm dâu. Sau khi uống chén rượu hồng, người lớn sẽ trao tặng cho cô dâu ít tiền hoặc vàng làm vốn liếng mang về nhà chồng.

Đối với người con gái miền Tây, nhất là những người lấy chồng xa, lễ xuất giá chính là bước ngoặt lớn của cuộc đời. Đó là khoảnh khắc chia xa mái nhà êm ấm đã che chở mình từ tấm bé. Những người đi trước cũng tranh thủ lúc này dặn dò cháu con từng nết ăn nết ở, đạo làm vợ, làm dâu sao cho vuông tròn. Nhìn những mái đầu bạc, những gương mặt thân thương đang ngồi chịu lạy, cô dâu nào cũng cảm thấy bịn rịn, nghẹn ngào.

ẢNH: THANH DUY

Bà Nguyễn Thị Năm (55 tuổi, ở Cần Thơ) chia sẻ rằng, theo phong tục địa phương, chỉ những người thân có vai vế bằng hoặc lớn hơn cô dâu mới chịu lạy. Nhưng hàng anh chị thì thường không ngồi ở gian chính mà nhường chỗ cho người lớn. Lễ lạy xuất giá ngày nay thường diễn ra song song với lúc nhà gái đãi tiệc đêm nhóm họ, nên dàn anh chị phải tỏa ra phụ bếp, tiếp khách. Chỉ khi vị chủ lễ gọi tới lượt mình, họ mới chạy vào gian trên để chịu lạy, rồi lại tiếp tục công việc.

Với người dân vùng sông nước, đi chịu lạy không chỉ là dự một thủ tục đơn thuần, mà còn là trách nhiệm và tình nghĩa gia tộc. Sự có mặt đông đủ của họ hàng hai bên trong đêm xuất giá giúp người con gái ấm lòng, trút bỏ những âu lo trước ngày về xứ lạ. Qua bao thế hệ, tục chịu lạy vẫn tồn tại và giữ gìn, minh chứng cho một nét phong tục văn minh, giàu nghĩa tình ở vùng đồng bằng sông nước miền Tây.